het waarnemingsvermogen
de vijf zintuigen
Het lijstje is nog opgemaakt door Aristoteles: Mensen leven met vijf zintuigen. Zien, horen, ruiken, smaken en voelen. Elke waarneming komt tot stand door zintuiglijke prikkels vanuit een of meerdere van deze zintuigen. Anders gezegd: wij ont-dekken onze wereld op basis van het effect dat die wereld heeft op onze zintuiglijke receptoren.
Zo zorgen de lichtreceptoren in het oog er voor dat wij sommige lichtgolven kunnen waarnemen. Maar er zijn ook lichtgolven die het menselijk oog niet kan waarnemen: infrarood of ultraviolet.
Het oor neemt via het trommelvlies geluidsgolven waar. Maar ook hier geldt: geluidsgolven beneden de 20 Herz of boven de 20.000 Herz neemt het menselijk oor niet waar.
Er zijn chemische receptoren die reuk en smaak waarnemen. Maar zoals bij elk zintuig: ook hier is er een gamma chemische stoffen die menselijke zintuigen wél waarnemen, maar er zijn ook tal van stoffen die noch door menselijke reuk noch door menselijke smaak opgemerkt worden.
En tenslotte zijn er allerlei mechano-receptoren die beweging, druk, warmte, enzoverder 'voelen'. Ook de gewaarwordingen in die receptoren geven een indruk van een deel van de werkelijkheid maar kunnen nooit de volledige werkelijkheid weergeven.
Belangrijk is: de vijf zintuigen zijn de poorten waarlangs mensen informatie krijgen over de buitenwereld. Alle feiten of gebeurtenissen die niet door de menselijke zintuigen worden opgemerkt, bestaan niet voor onze waarneming en lijken daardoor voor onze beleving niet te bestaan.
Het belang van deze vaststelling kan moeilijk overschat worden. Stel je bijvoorbeeld eens voor dat mensen geen ogen zouden hebben. Dan zou geen enkel mens weet hebben van lichtstralen. Van veel dingen die wij nu kennen zouden we het bestaan niet af weten.
Wat is waar-nemen? Waarnemen is al zeker niet het leren kennen van de hele werkelijkheid. Mensen kunnen enkel waarnemen wat opgemerkt wordt door de vijf zintuigen. Wat er daarnaast ook nog waar is, kunnen we hoogstens onrechtstreeks waarnemen, bijvoorbeeld door meetinstrumenten te bouwen. Maar van heel wat zullen we als mens zelfs het bestaan niet af weten.